Əməkdar müəllim Nəsimi haqqında yazdı 

13:37 14-07-2019 | icon 94 | Cəmiyyət
Əməkdar müəllim Nəsimi haqqında yazdı 

Nəsimi fəlsəfəsinin kökündə dünyəviliklə qovuşmuş azərbaycanlı mədəniyyəti və əxlaqı durur

Azərbaycan, ərəb və fars dillərində şeirlər divanı yaratmış İmadəddin Nəsimi böyük din alimi, filosof və mütəfəkkir bir şəxsiyyət idi. Yaşayıb yaratdığı zamandan 650 illik bir dövr keçsə də, o, sanki bu günün və sabahın şairidir, müasirimizdir. Xalq ruhu, xalq dünyagörüşü və idrakı Nəsimiyə qədər heç bir şairdə bu qədər çoşqun və sönməz bir ilhamla, sonsuz məhəbbət və dolğunluqla öz əksini tapmamışdır.

 Nəsimi yaradıcılığı ilə yaxından tanış olduqda görmək olur ki, o, nə qədər ülvi və yüksək ideallar səmasında bərq vuran bir ulduzdursa, o qədər də xəlqidir, sadədir, anlaşılandır, xalq məfkurə və idealına yaxındır, əlçatandır. Onun baharın gəlişinə həsr etdiyi bu misralara diqqət edək:

 

Bahar oldu və açıldı üzündən pərdə gülzarın,

İrişdi qönçənin dövrü, zamanı qalmadı xarın.

 Bu gün bazar edər gülşən səməndən laləvü güldən,

 Qənimət gör ki, beş gündür tamaşası bu bazarın.

 

 Baharın təsvirinə həsr edilmiş bu beytlərdə nə qədər təbiilik və reallıq varsa, bir o qədər də dil və üslub sadəliyi, ifadə gözəlliyi mövcuddur.Nəsimi əxlaqı və fəlsəfəsinin kökündə dünyəviliklə qovuşmuş sırf azərbaycanlı mədəniyyəti və əxlaqi durur. Bu kökünə və milli varlığına bağlılıq Nəsimi yaradıcılığına qida və ölməzlik verən ən başlıca mənbə və cövhəridir. Böyük şair sələflərinin elmi və bədii yaradıcılığından, xalqının bilik xəzinəsi olan folklordan aldığı təəssüratları əsərlərində yaradıcı şəkildə dönə-dönə əks etdirməklə bu mövzuları daha da zənginləşdirmiş, inkişaf etdirmişdir.

 Nəsimi istər adi bir fərd, bəşər övladı, istərsə də müqtədir bir şəxsiyyət kimi öz varlığını və insani missiyasını dərindən dərk edir, dünya və cəmiyyət haqqında düşündüklərini oxucularına bədii fəlsəfi bir üslubda anlatmağa çalışırdı. Sanki bu missiya onun boyuna biçilmişdir. O, bir kamil insan kimi haradan gəlib haraya getdiyini, qadir bir varlıq olan insanın bu dünyada nə etməli olduğunu, nələr edə biləcəyini dəqiq bilən alim, təriqət və cəmiyyət lideri idi:

 Yarəb ol pakizə gövhər kim, bəşərdir surəti,

Qanğı aləmdən gəlir, adı nədən insan olur? -

 söyləyən şair insana böyük dəyər verməklə yanaşı, onun doğru bir amala, əqidəyə sahib olmasını da vacib sayırdı. Şairə görə o adam arifdir, irfan əhlidir ki, Allahını, haqq olanı tanıyır. Ona görə kim ki, haqqı bilmir, o, şeytan kimi Allaha və onun hökmünə biganədir:

 Arif biləndir rəbbini, gəl rəbbini gör, arif ol,

Həqdən bu gün məhcub olan, şeytan kimi biganədir.

Şair tənbəl, aciz və cahil insanları ardıcıl olaraq tənqid edir və onları silkələyib qəflət yuxusundan ayıltmağa, ömrünü faydalı bir işə sərf etməyə, boş həvəs ardına düşməməyə çağırırdı:

 İtirdin Cami-Cəmşidi, oyan uyxudan ey qafil,

 Nə buldun uyxudan göstər, nə qıldın uyxudan hasil?

 Hava camından əsriksən, həvəs ardına düşmüsən,

 Bu ağulu şərabı qoy kim, oldun şərbəti-qatil.

 Bu dünyanı fani, müvəqqəti sayan Nəsimi dünya malından ötrü nəfsinin qurbanı olanları qınayır, onları gözütox olub qənaətlə yaşamağa dəvət edirdi. Şairə görə, tamah insan bədənində çox ağır bir xəstəlikdir və onun dərmanı yalnız qənaətcil olmaqdır:

 Dünyada cavidan evi kimsə üçün yapılmadı,

 Keç bu keçən xərabədən, qoy bu fəna imarəti

 Tamah adəm vücudunda bəğayət zişt illətdir,

Qənaət nuşidarudur ki, dəf eylər bu illəti.

 Bəziləri bir tikə ruzi üçün min yalan və hiyləyə əl atır və sonda məlum olur ki, çəkdiyi bu zillət, düşdüyü bu rəzalət əldə etdiyi mənfəətə qətiyyən dəyməzmiş:

 Zərqü riya təriqinə düşməvü nəfsə uyma kim,

 Kimsəyə assı eyləməz sol səfərin ticarəti.

 Bu cür məsləhət və tövsiyələr, aforizmlər Nəsimi yaradıcılığında yetərincədir və o bu mövzuya dönə-dönə müraciət etməkdən yorulmur. Özünə və başqalarına dönə-dönə hansı keyfiyyətin yaxşı, hansı adətin pis olduğunu təlqin edərək doğru yolu göstərən nəsihətə qulaq asmağı, əməl etməyi vacib sayırdı:

 

 Nəsimi sən yəqin əhli-nəzərsən

 Bu üç nəsnəyi qıl kəndinə adət:

 Biri lütfü kərəm, həm xülqi-niku

 Biri heç kimsəyə baxma həqarət.

 Bu sözlər xoş nəsihətdir bilənə,

 Səadətdir, vəli eyni-səadət.

 Təbii ki, kiçik bir məqalədə Nəsimi yaradıcılığında elm və irfan problemini yetərli bir səviyyədə şərh etmək imkan xaricindədir. Söylədiklərimiz böyük şair və filosofun yaradıcılığı fonunda dəryadan bir damla timsalında olduğundan Nəsimi yaradıcılığına mütəxəssislərin dönə-dönə müraciət etməli olduqlarını vurğulamaqla sözümüzə ara veririk.

 

Versus.Az

Xəbər lenti

InvestAZ

Ən çox oxunan xəbərlər

Hafiz Hacıyev Cəmil Həsənlini, Əli Kərimlini, Arif Hacılını və İsa Qəmbəri "ağ yudu, qara sərdi"

"Keçirilən aksiyalar da xalq naminə deyil, mühacir biznesinin inkişafına yönəlib"

İraq türklərinin mənəvi lideri Riyaz Sarıkahyanın ailəsinə ağır itki üz verib

“Bu xəstəlik vaxtı vanna qəbul etmək olmaz”

Qadının ən gizli orqanının sirri açıldı

“Bu məsələlər dövlət səviyyəsində araşdırılmalıdır” - MÜSAHİBƏ

“Xəstəlik asta-asta, bir neçə ay və hətta bir neçə il ərzində inkişaf edir”

MƏN ÇEYNƏNƏN BİR ÖLKƏNİN "HAQQ" BAĞIRAN SƏSİYƏM...

Yatanda ayaqların arasına yastıq qoyun

"Əli Kərimliyə zahirdə düşmən olan bəzi iqtidar mənsubları və..."

"2020-ci il seçkiləri oğurlanır"

Onu ömürlük həbs cəzası gözləyə bilər

Paşinyan yenə sərsəmlədi və...

Suraxanı rayonuna yeni icra başçısı təyin edilib

“Azərbaycan dini liderlərin sammitini keçirə biləcək nadir ölkələrdəndir”