"Ədəbiyyat, poeziya insanı yonub yeni bir insana çevirir"

13:06 21-12-2022 | icon 417 | Cəmiyyət
"Ədəbiyyat, poeziya insanı yonub yeni bir insana çevirir"

Şahnaz Şahin: “Sözün başladığı yer də, bitdiyi yer də mənə görə Odur...”

 

Bu gün mövcud dünya sistemi dəyişir. Bunun mövcud kataklizmlərə təsirinə baxanda mədəni dəyərlərimizdə müəyyən yenilənmə ilə yanaşı, həm də bir aşılanma da var. İnsan,  özü bütövlükdə mədəniyyətlərin müasir svilizasiya tələbləri ilə çulğalansa da, öz yaşamında, ədəbiyyatında, sosial – məişətində, dünyaya baxışında, əsasən də mənəvi dəyərlərində özünün kimliyini qorumaq üçün mübarizə aparır. Bu prosesdə söz, sənət adamlarının üzərinə hansı məsuliyyət düşür?

 

Versus.az xəbər verir ki, bu istiqamətdə müsahibə verən şair, yazıçı-publisist, Azərbaycan Yazıçılar və Azərbaycan Jurnalistlər birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı və Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı laureatı Şahnaz Şahinlə maraqlı nüanslara diqqət çəkib.

 

- Şahnaz xanım, dünyanı bürüyən mövcud kataklizmlərdə bu gün mədəni dəyərlərimizdə hansı aşılanma, yenilənmə müşahidə edilir. Yeni dövrün tələbi, hansı yeni mədəni əsasları təyin edir və sivilizasiyalar arasında inteqrasiyada hansı vahid bir kulturun yarandığını, yaxud yaranmaqda olduğunu söyləməyə əsas verir? Bir yazıçı-publisist olaraq necə hesab edirsiz, Azərbaycan insanı, ədəbiyyatı bu prosesdə hansı yerdə yer alır?

 

- Dünya çox kiçik imiş, Tahirə xanım, baxmayaraq ki, onu çox böyük bilirdik. Bu mövzunun bir essemdə də çözümünü tapmağa çalışmlşam. “Bu gün dünya bir ovuc içinə sığır”- desəm, məncə səhv ermərəm. Bir vaxt insanlar üçün əlçatmaz olan çox şey, indi yaxın və  əldə edilə biləndir. Yaradan dünyanı bütün detallarıyla mükəmməl qurub. Amma biz insanlar  görün onu nə günə qoymuşuq...

Bitib tükənməyən dartışmalar, müharibələr, onun acı nəticələri göz önündədir. Güclü zəifin qəniminə çevrilib. Hegəmon dövlətlər dünyanı öz istəklərinə uyğun olaraq  idarə etməkdə israrlıdır... Dünyanın müxtəlif nöqtələrində on illiklərlə bitməyən münaqişə ocaqları var. İnsanlar öz yurdundan, yaşadığı doğma torpaqlarından qovulub çıxarılır, qaçqına, köçkünə çevrilir...

Uzağa niyə gedək ki, elə bizim Qarabağ məsələsi. Nə yaxşı dövlətimiz, xalqımız  və ordumuz bir yumruq olmaqla dədə-baba torpaqlarımızı azad edə bildi. Doğrudur, bu gün Şuşa və Xankəndi ətrafında baş verənlər hər bir vətəndaşımızı narahat edir. Amma mən dövlətimə də, onun rəhbərinə də inanıram.

Heç şübhəsiz, insan da təbiətin bir parçasıdır. Təbiətdə baş verən bütün proseslər insan bədəni və ruhunda gedir. Bir şeirimdə yazıram...

 

...Anam insan doğmuşdu
Məni dünya daş etdi.
Könlümü çilik-çilik
Gözlərimi yaş etdi...

 

Yaxud,

 

Mən tənha, o kimsəsiz,
Allahım, bu nə işdi!..
Sən belə qurmadın... yox,
Dünyanı kim dəyişdi?...

 

Bəli, baş verənlər birbaşa insan xarakterinə, psixologiyasına təsir edir. Bir dostum deyir ki, dünyada yeni insan növü, yaxud tipi yaranır..

Məncə də...

Sivilizasiyalararası inteqrasiyanın nə yaxşı ki, müsbət tərəfləri də var. İnsanlar dünyanın bu başından o başına  internet vasitəsilə yol çəkir.  Qalır bu yol ilə nə daşıyır, nə alır, nə verir...

Mədəniyyətlər qovuşur, birləşir, inkişaf edir. Bəzən biz özümüz səhvlər edirik. Əlbəttə insan yeniliyə açıq olmalı, özünü və bununla yaşadığı cəmiyyəti müsbətə dəyişməyə çalışmalıdır. Amma yanlış nəticə çıxarmaq olmaz. Məsələn, bizdə bineyi-qədimdən ictimai yerlərdə, marşrutlarda yaşlı insanlara, kiçik yaşlı uşaqlara qayğı və ehtiram olub. Bir ara bu sanki aradan qalxmışdı. Səbəbi isə o idi ki, xaricdə heç kəs yerini başqasına vermir. İndi şükür ki, bir az düzəlmişik e...

Mən Türkiyədə olarkən bu məsələyə fikir verirdim. İstanbulda şəhərin bu başından o başına, metrobüslə getməyə  azı 2-3 saat vaxt lazımdır. Əlbəttə o qədər  ayaq üstə getmək çox çətindir. Amma yenə yerini məlum kontingentə verib özü ayaq üstə gedən əcnəbiləri belə gördüm və buna sevindim.

Yəni ağına bozuna baxmadan heç nəyi mənimsəmək olmaz. Azərbaycan xalqının qədim, özünə məxsus şərq adət-ənənələri var və onları unutmağa, hörmətsiz yanaşmağa haqqımız yoxdur..

Ədəbiyyatın da boynuna bu məsələdə müəyyən öhdəliklər düşür. Söz çox böyük qüvvədir. Bütün etdiklərimiz və ya etmək istədiklərimiz əvvəl beynimizdə söz kimi yazılır.  Sonra icra etməyə başlayırıq. Dərsliklər, bədii ədəbiyyat vasitəsilə gələcək nəslə mesajlar verir, onları yetişdiririk. Elə olmasın ki, səhv mesaj verək, pis nümunə göstərək.

Hər halda ədəbiyyatımız da yaşadığımız dünya kimi çalxalanıb ortaya dəyərli bədii nümunələr qoyub və qoyur. Sapmalar isə hər sahədə ola bilər...

 

- Sosial media-şəbəkələrdən dünyaya baxanda nə görürsüz. Hansı baxış bucağı, hansı düşüncə, hansı tərz psixologiyanın şahidi olursunuz, ədəbi mədəni sistemdə açıq oynayan dünyanın tamaşaçısı olmaq nə dərəcə maraq kəsb edir, hansı psixoloji təsirləri var?

 

- Hər gün yüzlərlə xəbər tirajlanır. Xarici və ölkədaxili xəbərlərlə bəyin yüklənir.  Xəbərlərin içərisində də xoş olanı azlıq təşkil edir təəssüf ki. Elə öz ölkəmizdə ailə-məişət zəminində ciddi münaqişələr, amansız qətllər qan dondurur. Hipokratın belə bir sözü var, biz nə yeyiriksə oyuq...Deməli, bəzi sualların cavabı elə yeyib içdiklərimizdə gizlənib...

İnsanlar bir-birindən uzaqlaşır, doğmalar yad olur... Mən müşahidə etməyi xoşlayıram, telefon bir damın altında yaşayan adamların da arasına "girib"..

Uşaqları da, hətta görüşə çıxan sevgililəri də bu mobil cihaz özünə təslim edib. Görürəm dəniz kənarında və ya başqa yerdə baş-başa verib öz aralarında söhbət etmək əvəzinə telefona baxır. Nə tez bitdi bunların sözü İlahi, bu məni çox narahat edir...

Dünyaya uzaqdan baxmaq şair kimi maraqlıdır. Mən ona baxanda görmək istədiklərimi görürəm.. Amma təəssüf ki, reallıq başqadır. Əlimizdən heç nə gəlmirsə heç olmasa bir damcı sevgi verək ona, dünyanın sevgiyə ehtiyacı var...

 

- Şahnaz xanım, belə hesab edilir ki, mövcud inteqrasiya prosesində xaricdən idarə olunan ideoloji siyasət asta-asta milli dəyərlərin itməsində təsirini göstərir. İnsanları, Milli mədəniyyətimizi bu foks altında çaşqın vəziyyətə salan məqamlar nədir və bu istiqamətdə vəziyyət necədir?

 

- Azərbaycan xalqının illərin sınağından çıxmış ailə dəyərləri, özünəməxsus milli dəyərləri, adət-ənənələri var, bu digər xalqların adətlərindən fərqlidir. Elə götürək Ailə İnstitutu dediyimiz, uzun illər formalaşmış dəyər göstəricilərini. Bu dediklərimiz zatən gizli deyil artıq və təsirini də görürük.

Mənim ailə haqqında təsəvvürlərim həm keçmişə söykənir, həm də yeniliyə.  Ailəni iki nəfər qurur amma onun yaranmasında, davamlı olmasında cəmiyyətin böyük rolu var.

Hamımız telekanalların nümayiş etdirdiyi sosial  verlişləri görüb baxırıq də, elədirmi?..Az yaşlı qızların nikaha cəlb olunması özlüyündə nə qədər fəsada və gələcək faciələrə yol açır... Övladını atan valideynlər, valideyninə ögey münasibət göstərən övladlar görürük...Evin sirri elə çıxmazdı  bundan irəli. Ağsaqql, ağbirçək sözü keçərliydi...

Yenə deyirəm, yeniliklərin içindən  özümüzə uyğun olanı seçməli, köhnə dəyərləri də qorumalıyıq.

 

Virtuallıq sosiallaşmada hansı töhfəsini verə bilir və hansı mədəni ənənələri yaradır?

 

- Sosiallaşma artıq zamanın tələbidir. Neyləsən də kənarda qala bilməzsən. Normal Virtual əlaqələr qurulur, insanlar, o cümlədən ədəbiyyat adamların arasında  da yeni tanışlıq, dostluq körpüləri qurulur.

Hind filosofu Robindranat Taqor deyir ki, ağaclar göy üzündə öz tənhalığını, otlar yerdə özünə bənzər otlar axtarır...Eləcə də insanlar...

 

Ölçüləri, biçiləri dəyişib,
böyükləri, kiçikləri dəyişib.
Sevgiləri, seçkiləri dəyişib,
Bu dünyanın çərxi boşa fırlanır...

 

- Azərbaycanın təbliğat maşınları- televiziya, ədəbiyyat, incəsənət, media milli - mənəvi dəyərlərin qorunmasında nə kimi işləri görə bilir?

 

- Bütün dünyada olduğu kimi burda da radio və televiziya geniş auditoriyaya malik təbliğat maşınıdır, əlbəttə.  İndi isə buna media da qoşulub. Məlumat almaq üçün yutub televiziya kanalları da xüsusi rol alıb.  

Hesab edirəm ki, incəsənət ustalarının ifasında vətən, qəhrəmanlıq mahnıları da milli ruhun canlanması və uca saxlanmasında böyük təsirə malikdir.

Vətən müharibəsi,  qazandığımız qələbə, xalqımızın birliyi, doğma torpaqlar uğrunda şəhidlik zirvəsinə ucalan qəhrəman oğullar ədəbiyyatımızda yeni mövzu oldu...

Elə mən özüm də Qarabağ, müharibə, qələbə mövzusunda iki kitab ərsəyə gətirmişəm. İndi isə "Şuşa haqqı " adlı kitabım çap ərəfəsindədir. Kitaba eyni adlı poema və əlavə iki poema da olmaqla vətənpərvərlik şeirləri daxil edilmişdir...

Biz bir azərbaycanlı kimi milli dəyərlərimizi qoruyub yaşatmalı və gələcək nəslə ötürməliyik. Bu işdə isə adını çəkdiyimiz təbliğat vasitələrinin rolu danılmazdır...

 

- Şahnaz xanım, söhbətimizi ümumiləşdirsək, sizin həyata, ədəbiyyata, sözə  baxış fəlsəfənizdə dayanan əsas xətt nədir və  şeirlərinizdə öz əksini necə tapır. Şeirləriniz daha çox nədən  yaranır - sevgidən, kədərdən, mübarizədən, yoxsa, küsüb yorulmaqdan...sözünüz təsəlliniz ola bilirmi? Sözün bitdiyi yer, sizin üçün hardadır?

 

- Mən bunu bir dəfə etiraf etmişəm, bəzən sual verəndə nə vaxtdan şeir yazırsınız, əsasən cavablar eyni olur-uşaqlıqdan, məktəbli vaxtlarımdan  və s.  Mən tələbəlik illərində şeirlər yazmışam, çap da olunub. Amma ədəbiyyata anamın itkisindən sonra gəlmişəm. Bu heç gözləmədiyim bir zamanda baş verib...  "Xoşbəxtlikdən yazılmır xoşbəxt şeirlər,".. yazmışam bir şeirimdə.  O ana xətt elə kədərdir məncə. Ta Füzulidən bəri maddi çətinlik çəkən gördük şairləri... Ədəbiyyat, poeziya insanı yonub yeni bir insana çevirir əslində. Mövzu çoxdu, lap yeriyib keçdiyimiz yolda, baxdığımız kolda, açan solan çiçəkdə, düşən yarpaqda, güldə... Ona görə də bu yaxınlarda Elçin Əfəndiyev “Ədəbiyyat” qəzetində " Hər tərəf şeirdir..." şeirimi belə təhlil etmişdi. Açan , solan çiçəkdə, düşən yarpaqda, xırda otlardan yaranır şeir

Mən həyatın hər anından şeir yaratmaq istəyirəm, orda isə həm kədər var, həm sevinc, həm sevgi, həm vüsal həm də ayrılıq...

Bütün şeirlərimi Allahım üçün qələmə alıram, çünki o sözü mənə mənim Allahım göndərib...

 

"İlahi, sən izn ver,
Canımdan can çıxardım.
Yonum, töküm içindən,
Yeni insan çıxardım..."

 

yazıram..

Bax mənə görə şairlik yaradanın seçdiyi bəndəsnə etdiyi vəhydir,  şeir yazmaq isə ölüb dirilmək, tamamilə yeni insan olmaqdır...  Bacaracaqsansa nə xoş sənə...

Şeirlərimdə döyüş də var, mübarizə də, şikayət də var, dözüm də, yorulub özündən qaçış da var, özünə qayıdış da... Mən qəhrəmanımı həyatın bütün sahələrində tapa bilirəm... Sözün başladığı yer də, bitdiyi yer də mənə görə  Odur-Allahdır... Sirli, möcüzəli, əbədi olandır... /hafta.az/

 

Tahirə Qafarlı
Versus.az

Xəbər lenti

InvestAZ

Ən çox oxunan xəbərlər

Ölkəmizdəki canlı MİNALAR

Putin Vardanyanı dəstəkləmir

Səfirliyimizə hücum edən terrorçu Azərbaycana gətiriləcək?

Döş qəfəsində ağrı nədən xəbər verir?

İranda molla rejimi əleyhinə aksiyalar genişlənib

Riyaz Sarıkahya İlham Əliyevə başsağlığı verib

Şəhid Orxan Əsgərov İkinci Şəhidlər xiyabanında dəfn olundu

Füzuli Mərkəzi Parkının layihəsi Füzuli icması ilə müzakirə olunub

Gözəlliyin gətirdiyi risklər

Ağdam rayonunun Kosalar kəndi

Məsciddə kamikadze özünü partlatdı

Şəhid Orxan Əsgərov İkinci Şəhidlər xiyabanında dəfn olundu

QDF-yə ianə edən Vəkillər Kollegiyasının üzvlərinə ianə sertifikatları təqdim edilib

Erməniəsilli şəxslər Xankəndiyə aparılıb

İranın Azərbaycana tarixi münasibəti-Açıqlama